Verbindend schoolklimaat

In een verbindend schoolklimaat gaan leerlingen graag naar school.

Schoolklimaat

Elke school is uniek.

Die uniciteit is een reflectie van sociale relaties, waarden en normen, structuren en interactiepatronen binnen een school. Dat geheel vormt samen het schoolklimaat.

Verbinden met een autoritatief schoolklimaat

Een verbindend schoolklimaat wordt bepaald door een bepaald niveau van responsiviteit en academische veeleisendheid.

Responsiviteit verwijst naar de graad van warmte, ondersteuning en vertrouwensvolle relaties tussen het schoolpersoneel en de leerlingen.

Academische veeleisendheid verwijst naar het streven naar hoge academische standaarden en het aanbieden van een duidelijke structuur en discipline.

Volgens het niveau van responsiviteit en academische veeleisendheid zijn 4 schooltypes te onderscheiden.

  Lage responsiviteit Hoge responsiviteit
Lage academische veeleisendheid Onverschillig schoolklimaat Toegefelijk schoolklimaat
Hoge academische veeleisendheid Autoritair schoolklimaat Autoritatief schoolklimaat

Onverschillig schoolklimaat zet niet in op een vertrouwensrelatie met de leerlingen en stelt geen hoge academische doelen voorop. Vergelijkbaar met een laisser-faire houding.

Toegefelijk schoolklimaat investeert in een vertrouwensrelatie met de leerlingen, maar stelt in mindere mate academische vereisten. Er wordt minder ingezet op discipline en op het onderhandelen van bepaalde regels met de leerlingen.

Autoritair schoolklimaat duidt op duidelijke academische ambities ten aanzien van de leerlingen. Maar er is een gebrek aan participatie en wederzijds vertrouwen tussen schoolpersoneel en leerlingen om die[SL1]  doelen te verwezenlijken. Communicatie gebeurt voornamelijk top-down.

Autoritatief schoolklimaat combineert een veeleisende en gedisciplineerde aanpak op academisch vlak met een responsieve aanpak. De academische ambities zijn duidelijk geformuleerd en leerlingen krijgen ruimte om te participeren.

Onderzoekers G. Keppens en B. Spruyt (2016) stelden in hun SONO-onderzoek vast dat het autoritatief schoolklimaat de meest positieve impact heeft op spijbelgedrag.

Autortitatief schoolklimaat

Autoritatieve scholen combineren een veeleisende en gedisciplineerde aanpak op academisch vlak met een responsieve aanpak. Dit type scholen zet in op:

  • Een sterke vertrouwensrelatie met de leerling, onder andere door inspraak te verlenen
  • Ambitieuze leerdoelen realiseren
  • Duidelijke regels hanteren

Ondersteunende relaties, duidelijke doelen en een hoge graad van betrokkenheid zorgen ervoor dat ook de leerlingen zich de waarden en normen van de school eigen maken. Hetzelfde principe vindt plaats bij schoolbinding.

Autoritatieve scholen slagen er dan ook vaker in om schoolbinding op het niveau van de leerling te realiseren. Een versterkte schoolbinding zorgt voor een buffer tegen spijbelen.

(Individuele) schoolbinding

De mate waarin leerlingen zich emotioneel verbonden voelen met de school, heeft een impact op het spijbelgedrag. Als er een positieve emotionele verbondenheid is, dan is de kans op spijbelgedrag kleiner.

Schoolbinding komt tot stand door een wisselwerking tussen 4 kenmerken:

  • Hechting: de graad van affectie die over de jaren heen groeit tussen een leerling en significante anderen in de school
  • Betrokkenheid: de hoeveelheid tijd die gespendeerd wordt aan schoolgerelateerde activiteiten
  • Inzet: de hoeveelheid acties die geïnvesteerd worden in schoolgerelateerde activiteiten zoals huiswerk, studeren voor toetsen en examens
  • Geloof: overtuigd zijn van de morele legitimatie van de sociale regels en het belang van een diploma secundair onderwijs

Het risico op spijbelen verlaagt als een leerling gehecht is aan de school door voldoende affectie voor betekenisvolle anderen in de school, zich inzet voor schoolgerelateerde activiteiten, participeert aan die activiteiten en gelooft in de schoolregels.

Meer informatie in het onderzoeksrapport van G. Keppens en B. Spruyt: Steunpunt onderwijs onderzoek - Paper 'Scholen die verbinden. Naar een beter begrip van de impact van binding en een ‘autoritatief’ schoolklimaat op spijbelen', 2016, Gil Keppens en Bram Spruyt

Een verbindend schoolklimaat creëren

Wat is nodig om een verbindend schoolklimaat te creëren?

  • Zorg en aandacht voor elke leerling zodat die zich optimaal kan ontplooien
  • Betrokkenheid, participatie en inspraak voor leerlingen en ouders
  • Duidelijke informatie en duidelijke, afgestemde verwachtingen (onder meer via het schoolreglement)
  • Duiding van schoolregels, het belang van die regels en het samen opstellen van afspraken in klas- en schoolverband, waarbij de regels ook in de ogen van de leerling redelijk zijn
  • Duidelijke taal (verbaal, non-verbaal en paralinguaal) en duidelijke gedragsregels, met de leerlingen in een participatief traject opgesteld
  • Een mentaal, fysiek en sociaal veilige omgeving
  • Afwisseling in didactische werkvormen, zodat iedere leervoorkeur wordt aangesproken.
  • Inspelen en rekening houden met het referentiekader (voorgeschiedenis, opvoeding, waarden en normen, context), de leefwereld en ervaringen van leerlingen

Participatie

Participatie is een noodzakelijke voorwaarde om een verbindend schoolklimaat op te bouwen en verder te zetten.

Lees meer over: Verbindend schoolklimaat door participatie

Naar boven